• Przystępujemy do rozpatrzenia punktu szóstego porządku obrad: drugie czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Przypominam, że jest to projekt ustawy wykonującej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Projekt zawarty jest w druku nr 47, a sprawozdanie komisji – w druku nr 47S. Proszę sprawozdawcę Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji senatora Bohdana Paszkowskiego o przedstawienie wspólnego sprawozdania komisji o projekcie ustawy.
  • Dziękuję, Pani Marszałek. Wysoka Izbo! Jak już było powiedziane, to też jest próba wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Było to przedmiotem prac Komisji Ustawodawczej, a następnie wspólnego posiedzenia Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji. Odbyliśmy wspólne posiedzenie komisji 13 marca. Komisje zapoznały się z projektem zmiany ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i wnoszą o przyjęcie bez poprawek projektu przedłożonego w druku nr 43S, senackim oczywiście, i skierowanie go pod obrady Sejmu. Czego rzecz dotyczy? Jest to niewielka zmiana, ale bardzo istotna, jeżeli chodzi o ustawę o Instytucie Pamięci Narodowej. Sprawa dotyczy procedury przed sądami administracyjnymi, będącej następstwem odwołania się osoby niezadowolonej od decyzji szefa IPN. Wcześniej taką decyzję wydaje organ IPN pierwszej instancji. Dotyczy to kwestii udostępniania danej osobie akt będących w zasobach IPN. Jest to, przynajmniej według ustawy, dość szczególna procedura, która została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny. Dotyczy to treści art. 32, gdzie było określone, że do tego postępowania przed sądem administracyjnym nie stosuje się art. 116 §2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tenże artykuł stanowił, że po złożeniu sprawozdania strony zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Trybunał w ślad za tym zakwestionował również inne ustępy w tymże artykule, a mianowicie to, że takie postępowanie toczy się przed sądem administracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Zakwestionowane zostały również zapisy mówiące, że wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym uzasadnia się tylko w przypadku uwzględnienia skargi, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręcza się tylko prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej, zaś skarżącemu doręcza się tylko odpis wyroku oraz że te przepisy szczególne stosuje się również do postępowania przed sądem administracyjnym, będącego następstwem ewentualnej skargi kasacyjnej. Jak państwo mogli zauważyć, jest to szczególne postępowanie, w którym strona zainteresowana nie korzysta z tych ogólnie przewidzianych praw określonych w procedurze dotyczącej postępowania przed sądami administracyjnymi. Trybunał Konstytucyjny uznał, że takie rozstrzygnięcia są niezgodne w szczególności z art. 45 ust. 1 konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 konstytucji, jak również odnosił się do art. 32 ust. 1 konstytucji. Te przepisy mówią, że powinno być zagwarantowane prawo do sądu w oparciu o procedurę dającą równe prawa stronom; że każdy obywatel ma prawo do równego traktowania przez instytucje publiczne i że ewentualne ograniczenia praw obywatelskich mogą być ustanawiane tylko w formie ustawy, ale w ściśle określonych przypadkach. Trybunał Konstytucyjny uznał, że tutaj takie przypadki nie zachodzą. Tutaj trudno to uzasadnić okolicznościami sprawy, tym, że, powiedzmy, jest to postępowanie nadzwyczajne, w którym strona nawet w przypadku korzystnego rozstrzygnięcia nie jest w stanie zapoznać się chociażby z motywami, które determinowały sąd, jeżeli chodzi o rozstrzygnięcie. W przypadku składania skargi kasacyjnej to w istotny sposób utrudnia w ogóle kwestionowanie takiego wyroku. W związku z tym, co przedstawiłem, w naszej propozycji są zawarte rozwiązania polegające na tym, żeby w art. 32 uchylić te zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny ustępy i by postępowanie w sprawach o udostępnienie akt IPN, a toczące się już przed sądami administracyjnymi, było oparte na powszechnie obowiązujących w tym zakresie zasadach. Proszę o przyjęcie projektu, który proponują Komisja Ustawodawcza oraz Komisja Praw Człowieka, Praworządności i Petycji. Dziękuję.
  • Dziękuję bardzo, Panie Senatorze. Obecnie senatorowie mogą zgłaszać trwające nie dłużej niż minutę zapytania do sprawozdawcy komisji oraz do upoważnionego przedstawiciela wnioskodawców. Przypominam, że Komisja Ustawodawcza upoważniła do jej reprezentowania senatora Bohdana Paszkowskiego. Czy ktoś z państwa pragnie zadać takie pytanie? Nie widzę chętnych. Czy przedstawiciel rządu chce zabrać głos w sprawie przedstawionego projektu ustawy? Tak? Zapraszam. Przedstawicielem rządu jest pan Grzegorz Wałejko, podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości.
  • Dziękuję. Wysoki Senacie! Pani Marszałek! Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zakłada dostosowanie prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o którym była mowa wcześniej, w wystąpieniu pana senatora. Rzeczywiście, w obecnym stanie rzeczy, w związku z poglądami wyrażonymi w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, jak się okazuje po analizie, nie ma innego sposobu jak najlepszego zadośćuczynienia wymogom konstytucyjności tych rozwiązań w ustawie niż przychylenie się do projektu, w którym proponuje się, aby znowelizować art. 32 ustawy i uchylić przepisy jego ust. 3–5 i ust. 7. Jeżeli chodzi o numerację, to wygląda ona nieco inaczej, niż wtedy, gdy orzekał Trybunał Konstytucyjny, ponieważ po orzeczeniu Trybunału doszło do zmian w numeracji tych przepisów, ale to oczywiście nie ma żadnego znaczenia. W obowiązującym przepisie zostało zakwestionowane istotnie ograniczone prawo do sądu w aspekcie jawności postępowania. Chodzi o możliwość uczestnictwa w rozpoznawaniu sprawy poprzez udział zainteresowanego w posiedzeniu, na którym sprawa jest rozpoznawana. Nie ma żadnej przyczyny, żadnego interesu społecznego, który nakazywałby utrzymywanie takiego stanu rzeczy, i w związku z tym proszę w imieniu rządu o nadanie dalszego biegu projektowi opracowanemu przez komisję. Dziękuję bardzo.
  • Dziękuję, Panie Ministrze. Obecnie senatorowie mogą zgłaszać z miejsca trwające nie dłużej niż minutę zapytania do obecnego na posiedzeniu przedstawiciela rządu, związane z omawianym punktem porządku obrad. Czy ktoś z państwa senatorów pragnie zadać takie pytanie? Nie. Dziękuję bardzo. Otwieram dyskusję. Przypominam, że wnioski legislacyjne mogą obejmować wyłącznie zmiany zmierzające do wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz ich niezbędne konsekwencje. Nie widzę zgłoszeń. Zamykam dyskusję. Teraz Senat mógłby przystąpić do trzeciego czytania projektu ustawy. To trzecie czytanie objęłoby jedynie głosowanie. Zostanie ono przeprowadzone razem z innymi głosowaniami.