• Przystępujemy do rozpatrzenia punktu ósmego porządku obrad: drugie czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym. Przypominam, że jest to projekt ustawy wykonujący orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Zawarty jest w druku nr 26, a sprawozdanie komisji – w druku nr 26S. Proszę sprawozdawcę Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej, senator Helenę Hatkę, o przedstawienie wspólnego sprawozdania komisji o projekcie ustawy.
  • Pani Marszałek! Wysoki Senacie! W imieniu Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej chciałabym w drugim czytaniu przedstawić uzasadnienie wprowadzenia zmian do ustawy o referendum lokalnym w ramach wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z roku 2003, dotyczącego ustawy o referendum lokalnym. Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności z konstytucją art. 2 ust. 1 omawianej ustawy, „rozumianego jako niewyłączający prawa członków wspólnoty samorządowej do wyrażenia w drodze referendum stanowiska w istotnych sprawach dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę, a niezastrzeżonych do wyłącznej kompetencji organów innych władz publicznych”. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że do wniosku o zgodności tego przepisu z konstytucją doprowadziła go wykładnia systemowa, bo przepis ten „czytany literalnie sprawia wrażenie, jakby w sposób ostateczny zamykał możliwość przeprowadzenia referendów w innych sprawach niż sprawy mieszczące się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki”. Zachodzi zatem konieczność „nie tyle uchylenia go w tej właśnie części, która jest zgodna z konstytucją, lecz niepełna, ale uzupełnienia treściami wynikającymi z konstytucji, wraz z którymi stworzy on całkowitą definicję przedmiotu referendum lokalnego”. Trybunał Konstytucyjny stwierdził w wyroku, że zgodnie z art. 170 konstytucji członkowie wspólnoty samorządowej mają prawo nie tylko do podejmowania decyzji w sprawach mieszczących się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki, ale także do wyrażania w drodze referendum stanowiska w istotnych sprawach dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę. Zatem nawet jeśli ostateczną decyzję w pewnych sprawach podejmuje inny organ niż organ danej jednostki samorządu terytorialnego, mieszkańcy mają prawo do referendum w tej sprawie. Trybunał podał przykłady spraw, w których decyzji nie podejmuje organ gminy, a jednak mieszkańcy mają prawo do wyrażenia stanowiska. I choć decyzja w sprawie granic gminy należy do Rady Ministrów, to „z art. 170 konstytucji wynika niewątpliwie, iż wola mieszkańców, którzy uważają, iż winni wszyscy wypowiedzieć się w kwestii zmiany granic, podziału lub nawet likwidacji gminy ma tutaj pierwszeństwo przed wolą gminy”. Jeśli bowiem uznają oni i w sposób przewidziany prawem wyrażą wolę przeprowadzenia referendum, to ich żądanie przeprowadzenia referendum jest uprawnione. Trybunał Konstytucyjny dodał też, że „ważny wynik takiego referendum winien również podlegać wykonaniu w ten sposób, iż powinien wiązać radę gminy w zakresie treści sporządzanej przez nią opinii”, bo choć rada gminy nie podejmuje decyzji w tej sprawie, to zgodnie z ustawą wyraża opinię w tej sprawie. Rada gminy wydając opinię, powinna brać pod uwagę wcześniejsze stanowisko mieszkańców. To samo może dotyczyć przebiegu autostrady przez teren gminy. Celem projektowanej ustawy jest zatem jasne wyrażenie tego, co Trybunał wyinterpretował z art. 170 konstytucji. Jednocześnie należy dodać, że projekt nie zmienia wymogów formalnych wniosku o przeprowadzenie referendum, a zatem referendum jest przeprowadzane na wniosek 10% mieszkańców uprawnionych do głosowania w przypadku gminy albo powiatu, a 5% w przypadku województwa. Referendum przeprowadza się, jeżeli nie prowadzi ono do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. Wysoki Senacie! W czasie pierwszego czytania na wspólnym posiedzeniu Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej pierwotny wniosek dotyczący zmian w ustawie o referendum został zmieniony i w tej chwili propozycja zmian w ustawie o referendum lokalnym wygląda następująco. Art. 1 w pkcie 1 otrzymuje następujące brzmienie… Przepraszam… Art. 1 ustawy, która zmienia ustawę o referendum lokalnym, wprowadza następujące, nowe brzmienie art. 2 ust. 1 ustawy zmienianej: „W referendum lokalnym, zwanym dalej „referendum”, mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę: 1) w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki, a w przypadku gminy także wójta (burmistrza, prezydenta miasta), 2) w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców gminy, 3) co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki, 4) w innych istotnych sprawach dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę”. Art. 2: „Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia”. Jak państwo widzicie, proponujemy, aby treść art. 2 ust. 1 została uporządkowana technicznie. Formalnie zawiera ona wszystkie elementy, które dotychczas znajdowały sie w art. 2 ust. 1; trzy pierwsze punkty były w dotychczasowej ustawie, a czwarty punkt jest wykonaniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Takie uporządkowanie art. 2 ust. 1, jak myślę, w szerszym zakresie ułatwi stosowanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego proszę Wysoki Senat o przyjęcie proponowanych zmian w ustawie o referendum w ramach wykonanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
  • Dziękuję bardzo. Obecnie senatorowie mogą zgłaszać trwające nie dłużej niż minutę zapytania do sprawozdawcy komisji oraz do upoważnionego przedstawiciela wnioskodawców. Przypominam, że Komisja Ustawodawcza upoważniła do jej reprezentowania senator Helenę Hatkę. Czy ktoś z państwa senatorów pragnie zadać takie pytanie? Nie widzę chętnych. Czy przedstawiciel rządu chce zabrać głos w sprawie przedstawionego projektu? Nie. Obecnie senatorowie mogą zgłaszać z miejsca trwające nie dłużej niż minutę zapytania do obecnego na posiedzeniu przedstawiciela rządu, związane z omawianym punktem porządku obrad. Czy ktoś z państwa senatorów pragnie zadać takie pytanie? Nie widzę chętnych. Otwieram dyskusję. Przypominam, że wnioski legislacyjne mogą obejmować wyłącznie zmiany zmierzające do wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz ich niezbędne konsekwencje. Informuję, że wniosek o charakterze legislacyjnym złożyła senator Grażyna Sztark.
  • Tak, wspólny wniosek złożyli: Grażyna Sztark, Stanisław Iwan i Piotr Zientarski. Zamykam dyskusję. Teraz Senat mógłby przystąpić…
  • Ale Pani Marszałek…
  • Aha. Proszę państwa, w związku z tym, że zostały złożone wnioski o charakterze legislacyjnym, Senat kieruje projekt ustawy do Komisji Ustawodawczej oraz do Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej. Senator Sztark zgłosiła wniosek o wyznaczenie komisjom terminu przygotowania dodatkowego sprawozdania w celu przeprowadzenia trzeciego czytania projektu ustawy jeszcze na tym posiedzeniu Senatu. Jeżeli nie usłyszę głosów sprzeciwu, uznam, że Senat przyjął przedstawiony wniosek. Nie usłyszałam. Dziękuję.